ELEKTRİKLİ ARAÇ ŞARJ CİHAZLARI VE GTİP

ELEKTRİKLİ ARAÇ ŞARJ CİHAZLARI VE GTİP

Elektrikli araçlar, son dönemde hayatımıza hızlıca giren, düşük yakıt ve bakım maliyetleri, sıfır emisyon, sessiz sürüş ve otonom sürüş deneyimi, gelişmiş sürüş asistanları, internete bağlanarak uzaktan güncelleme almak gibi birçok özellik ve kolaylıklar getirmiştir. Bu yazıda elektrikli araçların, şarj edilmesini sağlayan şarj cihazları ve şarj istasyonlarının Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonları (GTİP) hakkında değerlendirmelere yer verilecektir.

Elektrikli araçları şarj etmek için enerji açısından Alternatif Akım (AC) ve Doğru Akım (DC) olmak üzere iki sistem bulunmaktadır. Alternatif Akım (AC), akışını çok hızlı ve çok sık tersine çeviren elektrik akımıdır ve çoğu ev aletinin kullandığı ana elektrik türüdür. Ancak elektrikli araçlar, bataryaya güç sağlamak için bu AC gücünün DC’ye dönüştürülmesine ihtiyaç duymaktadır. Bu tür şarj sistemlerinde, elektrikli araçların bataryası doğru akım elektrikle çalıştığı için şarj ünitesinden gelen alternatif akım, aracın içerisinde bulunan dönüştürücü sayesinde doğru akıma çevrilerek bataryaya verilmektedir.

Doğru Akım (DC), yalnızca bir yönde akan elektrik akımıdır. Bu akım, araç bataryasını doğrudan şarj etmek için gereken elektrik türüdür. AC şarjdan farklı olarak, DC şarj, otomobilin yerleşik şarj cihazı aracılığıyla dönüştürme işlemine gerek kalmadan araca doğru akım sağlar. DC şarj istasyonları, alternatif akımı kendi içerisinde olan konvertör ile doğru akıma dönüştürerek doğrudan aracın aküsüne akmasını sağlar. Bu, önemli ölçüde daha yüksek şarj hızları sağlar. DC hızlı şarj istasyonları çok daha hızlı olup, pil tarafından kullanılmak üzere enerjinin dönüştürülmesine gerek yoktur. Ancak DC şarj istasyonları da kurulum mimarisi açısından iki kısımdan oluşmaktadır: Bağımsız Şarj İstasyonu ve Bölünmüş Şarj İstasyonu. Bağımsız DC şarj istasyonu, hızlı şarj için gerekli olan elektronikleri, dönüştürücüleri ve kullanıcı ara yüzünü içeren tek bir üniteden oluşmaktadır. Bölünmüş şarj istasyonu ise; AC-DC dönüşümün yapıldığı bölüm olan Güç kabini (Power Cabinet) ve sadece DC çıkışı, kabloyu ve ekranı içeren dağıtım ünitesinden (Dispanser Unit) oluşmaktadır.

Şebekeden gelen güç her zaman AC’dir. Bataryanın depolanması ise her zaman DC’dir.

AC şarj ile DC şarj arasındaki fark, AC gücün dönüştürüldüğü yer olup, aracın içinde veya dışında olabilir.

Elektrikli araçlarda AC’yi DC’ye dönüştüren ve yerleşik şarj (OBC) cihazı adı verilen dahili bir AC-DC dönüştürücüsü bulunur, dönüşüm aracın içerisinde bulunan (OBC) dönüşüm cihazı ile yapılarak aracın aküsü, güç dönüştürüldükten sonra şarj edilir.

DC şarj istasyonlarında ise dönüştürücü, şarj cihazının içinde bulunur. Bu, gücü doğrudan aracın bataryasına besleyebileceği ve dönüştürmek için yerleşik şarj cihazına ihtiyaç duymadığı anlamına gelir.

Şarj cihazlarının hangi GTİP’te sınıflandırılması gerektiği hususunda temel ayrım, elektrikli araç içinde bulunan OCB’nin şarj işlemini alternatif akımının doğru akıma çevirip çevirmediğine göre değişiklik göstermektedir. Şarj istasyonlarının elektrikli araçları şarj edebilmek için şebekeden gelen alternatif (AC) elektrik enerjisini Doğrum akım (DC) elektrik enerjisine çevirme işlevi olması halinde tarife cetvelinde 8504 pozisyonunda sınıflandırılmaktadır. Buna karşın, şarj cihazlarının alternatif akımdan doğru akıma bir dönüşüm işlevini görmemesi ve sadece enerji dağıtım kontrolü yapması halinde ise 8537 pozisyonunda sınıflandırılması gerekmektedir. Nitekim bu konuda çeşitli Türkiye ve AB bağlayıcı tarife bilgileri (BTB) de mevcuttur. Aşağıda kayıtlı BTB’ler Türkiye makamlarınca verilmiş BTB’lerdir.

Avrupa Birliği DEBTI7465/23-1, SKBTI121518/25/144, ATBTI2024000797-DEC, FRBTIFR-BTI-2024-03045, CZBTI48/226572/2024-580000-04/01 numaraları BTB’lerindeki eşya için 8537 tarife pozisyonunda, NLBTI2022-1191, NLBTI2022-1189, IEBTIIENEN004-2023-BTI115, DEBTI52295/24-1, RBTIFR-BTI-2024-03015 numaralı BTB’lerindeki eşya için 8504 tarife pozisyonunda sınıflandırmıştır.

1-Elektrikli araçların içerisinde yerleşik olan on board şarj cihazı yani OBC olduğu görülmektedir. Her elektrikli aracın içerisinde olan bu cihaz, AC den DC ye dönüşüm yaparak aracı şarj ettiği için 8504 pozisyonunda sınıflandırılmıştır.

2-Yukarıda yer alan DC şarj istasyonlarının bir türü olan bölünmüş şarj istasyonu yer almaktadır. Bu durumda Güç kabini (Power Cabinet) ve Dispanser Unit birlikte olması ve enerji dönüşümü yapması nedeniyle 8504 pozisyonunda sınıflandırılmıştır.

3-Dispanser Unit olarak, AC den DC ye dönüşüm yapmaması ve Kimlik doğrulaması yaparak şarj işlemini başlatıp bitirilmesini sağlayan, ödeme işlemlerinin yapılmasını sağlayarak enerji transferine aracılık eden ve kullanıcı ara yüzü ile kolay işlem yapılmasını sağlayan bir cihaz olarak, kontrol kumanda işlevleri nedeniyle 8537 pozisyonunda sınıflandırılmıştır.

4- Şarj cihazı herhangi bir dönüşüm yapmadığı için elektriğin dağıtımında kontrol özelliklerinden dolayı 8537 pozisyonunda sınıflandırılmıştır.

Sonuç olarak; elektrikli araçları şarj etmek için şebekeden gelen alternatif akımı (AC) bataryanın depolayabilmesi için doğru akıma (DC) dönüştürülmesi gerekmektedir. Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu da eşyanın dönüşüm yani konvertör özelliğine göre 8504, enerji dağıtım kontrol özelliğine göre 8537 tarife pozisyonunda sınıflandırılmaktadır. AC şarj cihazlarının Avrupa BTB lerin de 8537 pozisyonunda sınıflandırıldığı görülmektedir.