Tekerlekli Araçlara Takılan ve/veya Araçlarda Kullanılan Aksam ve Parçaların Tip Onayı ve Ürünlerin Taşıması Gereken ” E”, “e “ İşaretlemesi Hakkında Bir İnceleme
Tekerlekli Araçlara Takılan ve/veya Araçlarda Kullanılan Aksam ve Parçaların Tip Onayı ve Ürünlerin Taşıması Gereken ” E”, “e “ İşaretlemesi Hakkında Bir İnceleme
Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu BM/AEK (UNECE), 1947 yılında ECOSOC tarafından kurulmuş Birleşmiş Milletler’in beş bölgesel komisyonundan biridir. UNECE’nin temel amacı, Avrupa çapında ekonomik entegrasyonu teşvik etmektir. UNECE, Avrupa, Kuzey Amerika ve Asya kiıtalarını kapsayan 56 üye devletten oluşmaktadır.
BM/AEK Regülasyonuna taraf ülkeler E1 Almanya, E2 Fransa, E3 İtalya, E4 Hollanda, E5 İsveç, E6 Belçika, E7 Macaristan, E8 Çek Cumhuriyeti, E9 İspanya, E10 Sırbistan, E11 Britanya, E12 Avusturya, E13 Lüksemburg, 14 İsviçre, E15 DDR, E16 Norveç, E17 Finlandiya, E18 Danimarka, E19 Romanya, E20 Polonya, E21 Portekiz, E22 Rusya Federasyonu, E23 Yunanistan, E24 İrlanda, E25 Hırvatistan, E26 Slovenya, E27 Slovakya, E28 Belarus, E29 Estonya, E31 Bosna ve Hersek, E32 Letonya, E34 Bulgaristan, E35 Kazakistan, E36 Litvanya, E37 Türkiye, E39 Azerbaycan, E40 Makedonya, E42 Avrupa Birliği, E43 Japonya, E45 Avustralya, E46 Ukrayna, E47 Güney Afrika, E48 Yeni Zelanda, E49 Kıbrıs, E50 Malta, E51 Güney Kore, E52 Malezya, E53 Tayland, E56 Karadağ, E58 Tunus
BM/AEK Regülasyonu 05.01.1997 tarih ve 22868 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 30.09.1996 tarihli ve 96/8657 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile taraf olunan; Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu (BM/AEK) İç Ulaşım Komitesince hazırlanan 1958 Tekerlekli Araçların, Araçlara Takılan ve/veya Araçlarda Kullanılan Aksam ve Parçaların Müşterek Teknik Talimatlarının Kabulü ve Bu Talimatlar Temelinde Verilen Onayların Karşılıklı Tanınması Koşullarına Dair Anlaşmadır. Türkiye, 1958 Cenevre Anlaşması’na taraf olduğu için BM araç mevzuatını uygulamaktadır. Araç veya parça üreticileri, BM tip onayı (E belgesi) almak zorundadır. Tekerlekli araçların, tekerlekli araçlara takılabilen ve/veya tekerlekli araçlarda kullanılabilen Ekipman ve parçaların emniyetinin, çevre korumasının, enerji verimliliğinin ve hırsızlık önleme performansının, teknik ve ekonomik olarak uygulanabilir ve teknik ilerlemeye uyarlanmış düzenlemelerini içermektedir. UNECE araç mevzuatının uyumlaştırılmasına İlişkin belirli bir uzmanlığa sahip altı daimî çalışma grubu vardır.
A-Gürültü ve Lastikler
Gürültü ve lastik çalışma grubu motor gürültüsü, rüzgar gürültüsü lastiklerin dış yuvarlanma gürültüsü, yakıt verimliliği, ıslak yol tutuş, karda yol tutuş ve buzda yol tutuş konularında araştırma ve analizler yaparak standartların oluşmasını sağlar.
B-Aydınlatma ve Işık Sinyalizasyonu
Aydınlatma ve Işık Sinyalizasyonu çalışma grubu Farlar, Geri yansıtıcılar, arka plakaların aydınlatılması, yön göstergeleri, sis lambaları, geri vites lambası, özel uyarı lambaları, tarım traktörleri için aydınlatma cihazları, gündüz farları ve fren lambası vb konularında araştırma ve analizler yaparak standardın oluşmasını sağlar.
C-Kirlilik ve Enerji
Kirlilik ve Enerji çalışma grubu karbon dioksit, azot oksit, karbon monoksit, dizel araç partikül maddeleri, fosil yakıt (Benzin, Dizel, LPG), elektrikli araçlar (EV), hibrit araçlar (HEV), hidrojenle çalışan araçlar için emisyon ve enerji gereksinimlerini belirlemek amacıyla araştırma ve analizler yaparak standartların belirlenmesini sağlar.
D-Otonom ve Bağlantılı Araçlar
Otonom ve bağlantılı araç dinamikleri (frenleme, direksiyon), Gelişmiş Sürücü Destek Sistemleri, Otonom Sürüş Sistemleri ve Siber Güvenlik ile ilgili güvenlik hükümleri kapsamında çalışma yaparak standartların belirlenmesini sağlar.
E-Genel Güvenlik Hükümleri
Genel Güvenlik Hükümleri Çalışma Grubu Fren sistemi, Direksiyon sistemi, lastik, Aydınlatma ve sinyal sistemlerinin eksiksiz çalışması için standartların hazırlanması ve geliştirilmesini sağlar.
F-Pasif Güvenlik
Pasif Güvenlik Çalışma Grubu, araçların gövde yapısı ve darbe emiciliği, yolcu kabini, emniyet kemerleri, hava yastıkları, koltuk ve kafa destekleri, çocuk koltukları, kapı kilitleri ve menteşeler, yakıt sistemi ve cam ve iç aksam güvenliği kapsamında çalışmalar yaparak standartları belirler. Tekerlekli araçlara takılan ve/veya araçlarda kullanılan aksam ve parçaların insan sağlığı, can ve mal güvenliği, hayvan ve bitki yaşam ve sağlığı, çevre ve tüketicinin korunması amacıyla günümüze kadar birçok değişiklik yapılmıştır. Yapılan değişikliklerle daha emniyetli, daha konforlu insan ve eşya taşınmasına ve çevre dostu araçlar üretilmesine sebep olmuştur. Tekerlekli araçlara takılan ve/veya araçlarda kullanılan aksam ve parçaların insan sağlığı, can ve mal güvenliği, hayvan ve bitki yaşam ve sağlığı, çevre ve tüketicinin korunması açısından sahip olması gereken asgari güvenlik şartlarını taşıması gerekmektedir. Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu BM/AEK tarafından belirlenen onaylanmış kuruluşlar tip onay belgesinin düzenlemesini ve ürünlere “E”, “e” işaretinin konulmasını sağlar.
Tip Onay belgesi
Tip Onay Belgesi, tekerlekli araçlar ile bu araçlarda kullanılan bazı aksamların, Yönetmelikler ve Teknik Düzenlemelere göre uygunluğunun onaylandığını gösterir belgedir. Tip onay belgesinde ürünün tabi olduğu ilgili regülasyona ilişkin bilgi bulunması gerekmektedir.BM Yönetmeliği uyarınca bir sözleşme Tarafının onay makamlarının, gerekli doğrulamaları yaptıktan sonra, üretici tarafından sunulan bir araç, ekipman veya parça tipinin ilgili BM Yönetmeliği gerekliliklerine uygun olduğunu beyan ettiği idari bir prosedürü ifade eder. Daha sonra üretici, piyasaya sunulan her araç, ekipman veya parçanın onaylı ürünle aynı olacak şekilde üretildiğini onaylar.
Onay sayfasında bir bilginin değiştiği durumlarda bu değişiklik kapsam genişletme olarak değerlendirilir ve kapsam genişletme tip onay belgesi, onayı veren onay kuruluşu tarafından güncellenir. 1958 Cenevre Antlaşması (Tekerli Araçlar ve Bunlara Takılabilecek ve/veya Birlikte Kullanılabilecek Ekipmanlar ve Parçalar İçin Uyumlaştırılmış BM Regülasyonlarının Kabulü ve Bu Kapsamda Düzenlenmiş Onayların Karşılıklı Tanınmaları ile İlgili Şartlar ile İlgili Antlaşma), AB/2018/858 (Motorlu Araçlar Ve Römorkları İle Bunların Aksam, Sistem Ve Ayrı Teknik Ünitelerinin Tip Onayı Ve Piyasa Gözetimi Ve Denetimi Hakkında Yönetmelik) ve 2007/46/AT (Motorlu Araçlar ve Römorkları Tip Onay Yönetmeliği) yönetmelikleri gereği alternatif bir usul bulunmamaktadır. Bu sebeple mutlaka ilgili regülasyonlara uyulmalıdır.
” E” ve “e “ İşaretlemesi
Üreticiler tip onay belgesi ve test raporlarına dayanarak ürettikleri ürünlere ürünlerin asgari güvenlik şartlarını sağladığını belirten “E” veya “e” işareti, tip onay numarası ve markalarını iliştirirler. BM/AEK Regülasyonlarından sertifika sahibi ürünlerin ortak özellikleri, “ürün üzerindeki yeri, sökülmez ve tahrif edilemez surette olması, büyüklüğü, içeriği” özelliklerinin tip onay belgesi evrakında sabit olduğu “E-Mark” işaretleridir.
“E” işareti araçların aksam, sistem ve ayrı teknik ünitelerinin Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu (BM/AEK) Regülasyonlarına uygun tip onay belgeli olduğunu gösteren işarettir. E işareti, bir daire içinde “E” harfi ve yanında tip onayını vermiş olan ülkeye mahsus işaret ile gösterilir. E işareti onay numarasıyla birlikte yazılmalıdır. Örnek E işareti aşağıda yer almaktadır.
Örnekteki tip onayı işareti söz konusu parçanın 022439 onay numarası ile Hollanda’da (E4) onaylanmış olduğunu göstermektedir. Onay numarasının ilk iki rakamı (02) bu parçanın ilgili yönetmeliğin 2 numaralı değişiklik serisine göre onaylandığını belirtmektedir. Onay numarası ve ek sembol daireye yakın yerleştirilmelidir. Onay numarası ve ek semboller “E” nin üstünde veya altında veya bu işaretin sol veya sağında olabilmektedir. Onay numarasının rakamları “E” ile aynı tarafta ve doğrultuda olmalıdır. Herhangi bir karışıklığı önlemek amacıyla, Romen rakamlarının onay numaraları olarak kullanılmasından kaçınılmalıdır.
“e” işareti araçların aksam, sistem ve ayrı teknik ünitelerinin Avrupa Birliği Yönetmeliklerine uygun tip onay belgeli olduğunu gösteren işareti ifade eder.
e işareti, bir dikdörtgen içinde “e” harfi ve yanında tip onayını vermiş olan ülkeye mahsus işaret ile gösterilir. Bu dikdörtgenin hemen yakınındaki bir yere, prototip için tamamlanmış onay sertifikasının numarasına tekabül eden tip onay numarası yazılır. Örnek e işareti aşağıda yer almaktadır. Aksam tip onayı işareti söz konusu parçanın 2439 onay numarası ile Almanya’da (e1) onaylanmış olduğunu göstermektedir. İlk iki rakam (00) bu parçanın yönetmeliğin ilk versiyonuna göre onaylandığını göstermektedir. Ürünün taşıması gereken uygunluk işaretinin (E veya e), ilgili Regülasyonların/Yönetmeliklerin hükümlerine uygun olarak üründe bulunması gerekir. Bu işaretler okunaklı, silinmeyecek biçimde ve aksi belirtilmedikçe ürün üzerinde olmalıdır.