GEÇİCİ İTHAL EDİLEN EŞYALARIN SERBEST DOLAŞIMA GİRİŞ REJİMİNE ALINMASI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME
Ekonomik etkili bir şartlı muafiyet düzenlemesi olan Geçici İthalat Rejimi; Gümrük Kanunu’nun (G.K.) 128. Maddesinde “…serbest dolaşıma girmemiş eşyanın ithalat vergilerinden tamamen ya da kısmen muaf olarak ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın, Türkiye Gümrük Bölgesi içinde kullanılması ve bu kullanım sırasındaki olağan yıpranma dışında, herhangi bir değişikliğe uğramaksızın yeniden ihracına olanak sağlayan hükümlerin uygulandığı rejimdir.” olarak tanımlanmıştır. Geçici ithalat salt bu madde üzerinden değerlendirildiğinde geçici ithal edilen eşya için rejimi kapatma şartının sadece ve sadece yeniden ihracat ile sonlanabileceği gözükmektedir. Ayrıca mezkûr Kanunun 82. Maddesinde “Ekonomik etkili bir şartlı muafiyet düzenlemesi, bu düzenlemeye tabi tutulmakta olan eşyaya veya eşdeğer eşyaya ya da işlenmiş ürünlere, gümrükçe onaylanmış yeni bir işlem veya kullanım tayin edildiği takdirde sona erer.” denilmektedir. Geçici ithalat rejimine salt 128. Maddeden bakıldığında; 248 madde ve geçici 11 maddeden oluşan Gümrük Kanunu’nu dar bir kalıba soktuğunu ve Kanuna bir bütün olarak bakılması gerektiği kanaatindeyim.
Yukarıdaki verilere bakıldığında son 10 yılda ülkemizde ithalat 213 milyar dolardan 344 milyar dolara yaklaşık %61 oranında, ihracatın ise 150 milyar dolardan 262 milyar dolara yaklaşık %73 oranında arttığını yani dış ticaretin gelişmekte olduğunu çok rahat söyleyebiliriz. Artan ticarette her daim işler planlandığı gibi gitmeyebilir. Bu nedenle geçici ithal edilen bir eşyayı serbest dolaşıma giriş rejimine alınarak ülkemizde kullanabilir veyahut iç piyasaya satılabilen durumlar her daim olabilmektedir.
G.K. 207/1/b bendinde bulunan “rejimin öngördüğü hükümlere uyulmaması nedeniyle” ifadesi 5911 sayı ve 07/07/2009 tarihli kanunla kaldırılmıştır. Gümrük Kanunu’nda “Gümrük Yükümlülüğünün Doğması” ifadesi G.K. 181 ila 194’üncü maddeler arasında açıklanmıştır. G.K. 181’nci maddede Gümrük Yükümlülüğün Doğması “a) İthalat vergilerine tabi eşyanın serbest dolaşıma girişi, b) İthalat vergilerine tabi eşyanın ithalat vergilerinden kısmi muafiyet suretiyle geçici ithali,” G.K. 184’ncü maddede ise “b) Eşyanın söz konusu gümrük rejimine tabi tutulmasına veya nihai kullanımı nedeniyle indirimli yahut sıfır ithalat vergi oranı uygulanmasına ilişkin koşullardan birine uyulmaması hallerinde ve bu fiillerin geçici depolamanın veya ilgili gümrük rejiminin yanlış uygulanması sonucunu yarattığının tespit edilmesi,” durumunda ithalat nedeniyle gümrük yükümlülüğü doğar.” denilmektedir. Nitekim G.K. 207/1b bent’i değiştirildikten sonra Gümrükler Genel Müdürlüğünün 8605362 numara ve 17/06/2015 yazılarında “…geçici ithalat rejimi ile dahilde işleme rejiminde işlem görmüş ürün veya ithal eşyası için gümrük yükümlülüğünün doğması halinde, ithalat vergilerine ilave olarak 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 207’nci maddesi uyarınca belirlenecek gecikme zammı oranında faiz tahsil edilmektedir. Bakanlığımız Hukuk Müşavirliğinden alınan 08/06/2015 tarihli ve 8449593 sayılı yazıda da 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun anılan maddesinde sözü edilen “gümrük yükümlülüğünün doğması” ibaresinin rejime ilişkin hükümlerin ihlali anlamında olduğu” ifade edilmektedir. Gümrükler Genel Müdürlüğünün Hukuk Müşavirliğinden de görüş alarak 207/1b’deki gümrük yükümlülüğün doğması ifadesinden ne anlaşılması gerektiğini tarifleyen görüşüne G.K. 181 ila 194. Maddelerine de uygun olduğunu düşünerek katılmaktayım. G.K. 128 Maddesine binaen tam muafiyet suretiyle geçici ithal edilen ve süresi içinde, rejimi ihlal etmeksizin G.K. 82’deki hakkını kullanarak serbest dolaşıma giriş rejimine alınan eşya için pek tabi gümrük yükümlülüğü doğmaktadır fakat burada gümrük yükümlülüğü serbest dolaşıma giriş rejimine ilişkin gümrük beyannamesinin tescili itibari ile doğmaktadır. Örneğin; Geçici ithal eşyası süresi içinde ve rejimi ihlal etmeksizin G.K. 82’nci maddesinde belirtilen hak kullanılarak “Antrepo Rejimine” tabi tutulduğunda geçici ithalat rejimi sonlanmaktadır. Daha sonra antrepo rejimi altında bulunan bir eşya serbest dolaşıma giriş rejimine alınmak istenmesi halinde serbest dolaşıma giriş rejimine ilişkin gümrük beyannamesinin tescili itibari gümrük yükümlülüğü doğacağı için burada faizden bahsetmenin mümkünü bulunmamaktadır. Geçici ithal edilen ve süresi içinde rejimi ihlal etmeksizin serbest dolaşıma giriş rejimine alınan eşya için geçici ithalat tarihinden itibaren faiz uygulanması G.K. 82 ve G.K. 181’inci maddelerini yok saymak anlamına geleceğini düşünüyorum. Uygulamada Gümrük Yönetmeliğinin(G.Y.) Kanunun 241’inci Maddesinin Birinci Fıkrası Uyarınca Usulsüzlük Cezasını Gerektiren Fiilleri belirleyen EK-82’nin 23. Maddesinde ise “Geçici ithalata konu eşyanın Ekonomik Etkili Gümrük Rejimleri İzin Formunda belirtilen gümrük idaresinden farklı bir gümrük idaresinden yeniden ihraç edilmesi ya da başka bir gümrükçe onaylanmış işlem veya kullanıma tabi tutulması.” denilmekte ve G.K. 82’deki hakkını kullanan mükellefler için G.K. 241/1 cezası uygulanmaktadır. Kanunla verilmiş bir hakkı kullanan mükelleflere Gümrük Yönetmeliğince cezaya konu edilmesi her zaman görünen bir durum değil. Konuyu Avrupa Birliğindeki muhataplarımıza sorduğumuzda aldığımız yanıtta “Mallara geçici ithalat rejimi uygulandığı sürece rejim ihlal edilmeden gümrük vergisi faizi uygulanmaz. Faiz yalnızca, ürünler serbest dolaşıma girdiğinde gümrük vergilerinin ödenmesinde bir gecikme yaşanırsa veya gümrük işlemleriyle ilgili bir rejim ihlali olursa söz konusu olabilir.” denilmektedir.
Gümrükler Genel Müdürlüğünün 8605362 numara ve 17/06/2015 yazılarında bu konuda kararını bildirmiş olsa dahi bile Gümrük İdareleri bu konuda farklı kararlar verebilmektedir. Uygulamada birlik olması açısından Gümrükler Genel Müdürlüğü daha üst norm olan Genelge veyahut Tebliğ ile bu konuyu daha net açıklığa kavuşturması ve G.Y.’nin Ek-82/23 bendindeki “…başka bir gümrükçe onaylanmış işlem veya kullanıma tabi tutulması” ifadesinin çıkartılması ülkemiz dış ticaret işlemlerinin öngörülebilirliği açısından çok daha yararlı olacağını düşünmekteyim.
Hakan Demirtaş – 22/05/2025
İş Geliştirme ve Mevzuat Müdürü
Gümrük Müşaviri